Konservering og hermetisering av frukt og bær.

Bognande tre i hagen. Foto: Fride Goksøyr.

Då har vi kome i gong med det fyrste semesteret i studiet «Mat, kultur og konservering», og vi har allereie fått utlevert den fyrste av fire praktiske oppgåver. Denne oppgåva går ut på å konservere to ulike produkt ved hjelp av varmebehandling, anten ved å safte, sylte eller hermetisere ulike bær, frukter eller grønsaker. Personleg så blei den fyrste samlinga i Volda min fyrste introduksjon til sylting, safting og hermetisering. Eg har alltid vore skjemt bort med nydelege heimlaga sylter og bestemor mi har laga det eg tykkjer er verdas beste saft, men eg har aldri laga mine eigne produkt før så eg er svært iver etter å kome i gang med dette prosjektet. 

Kva er konservering?

I hagen vår bognar det av bær og frukt. Så mykje at vi ikkje har sjans til å ete det opp i løpet av den tida då vekstane er modne og må haustast. For at vi skal kunne nyte desse råvarene heile året, brukar vi ei metode som kallast konservering. I fylgje K.E, Innli og H, Helmersen (1995, s.203) handlar konservering om prosessar som får mat til å halde seg lengre. For å hindre at mat myglar og blir dårleg må vi beskytte den mot mikroorganismar og enzymer. Mikroorganismar og enzymer er i fylgje Astrid Riddervold (1996, s.14) naturleg til stades i alt som er levande. For at ikkje desse skal øydelegge maten, så må dei drepast eller bringast under kontroll slik at dei ikkje formeirar seg. Ein kan nytte ulike typar konservering, men i dette tilfellet har eg brukt konservering ved hjelp av oppvarming. 

Hygiene og sterilisering

For at hermetiserings- og syltingsprosessen skal bli vellykka er det viktig at ein brukar glas som er steriliserte. Dette gjer at produktet held seg lengre. I fylgje Hernes & Harman (2009, s.229) døyr alle bakteriar ved 100 grader. Det finst to ulike måtar å sterilisere glas på: i steikeomnen eller i kokande vatn. I denne prosessen har eg valt å sterilisere ved hjelp av steikeomn. Steikeomnen setjast då på 100 grader i minst 10 minutt eller til dei skal takast i bruk. Gummigjenstandar, metallringar og lokk skal kokast i ei panne då dei ikkje toler omnsvarmen. Dette blir gjort for å drepe mikroorganismar og bakteriar. Når ein arbeidar med mat er hygiene veldig viktig. Arbeidsflater, utstyr og ikkje minst hender bør vere reine når ein skal handtere mat. 

Sterilisering av glas, Foto: Fride Goksøyr. 

Hermetiserte plommer

Plommer frå eigen hage. Foto: Fride Goksøyr.  

Plommer kan nytast på fleire måtar enn naturell. Hermetiserte plomer er gamal tradisjonsmat som fortsatt blir brukt rundt kring i norske heimar. Plomene som veks i Noreg varierer i fargen og kan vere alt frå gule til mørkelilla. Fellestrekket er at smaken er søtleg og aromatisk, og haustinga skjer frå august-september. 

Oppskrift hermetiske plommer

Hermetiserte plommer. Foto: Fride Goksøyr. 

Du treng:

·      0,7 l glas

·      600 gram plomer

·      1 l vatn

·      500 gram sukker

Framgangsmåte:

Vask plommene og legg dei klar i ein bolle. Kok opp 1 liter vatn og legg plomene i kokande vatn slik at skalet lett kan fjernast. (Denne prosessen går fort. Så følg nøye med). Ta plomene ut og fjern skalet. Legg deretter plomene i det ferdig steriliserte glaset. Samt som plomene kokar skal vatn og sukker varmast opp i ein annan kjele. Sukkeret skal løysast heilt opp, deretter skal det koke i ca. 5 minutt. 

Fjerning av skal. Foto: Fride Goksøyr. 

Etter at sukkeret har løyst seg opp og laken har nådd ein temperatur på ca 70-90 grader, skal laken hellast over plomene som ligg i glaset.

 

Før lake. Foto: Fride Goksøyr. 

Oppskrift jordbær- og ripssyltetøy

Ferdig renska rips. Foto: Fride Goksøyr. 

Du treng: 

·      Ca 800 gram jordbær

·      1 handfull rips

·      Ca 3 ss Jam syltepulver 

·      200 gram sukker 

Framgangsmåte:

Kok opp jordbæra, og rør inn ripsbæra etter 10 min. Senk temperaturen til kokepunktet og rør inn Certo. Deretter let du blandinga koke i 2 min. Tilset deretter sukkeret og rør godt om over eit oppkok til sukkeret er heilt løyst opp. Bæra har no kokt og delt seg i mindre bitar, men om det er ynskeleg med ei jamnare sylte kan ein mose bære tilstrekkeleg. Smak til og tilset meir sukker dersom du ynskjer eit søtare syltetøy.

 

Rips- og jordbær til oppkok. Foto: Fride Goksøyr. 

Set klar reine, sterile glas som du hell syltetøyet over i. Fyll glasa heilt fulle, slik at det er minst mogleg luft under lokket. Ta eit tørkepapir og drag over kanten av glaset slik at det ikkje ligg att restar. Skru på lokket, og pass på at det er godt lukka. 

Ferdig produkt. Foto: Fride Goksøyr. 

Som nemnd i byrjinga er hermetisering og sylting noko eg ikkje har særleg erfaring med frå før. På bakgrunn av det har prosessen vore svært lærerik. Både dei hermetiserte plommene og syltetøyet blei velsmakande, spesielt sylta blei godt tatt i mot i heimen. Oppskrifta frå syltetøyet eg tok utgangspunkt i denne bloggen er frå bestemor mi. Det er utan tvil hennar «signatursylte» som ho har laga så lenge eg kan hugse. Ho fekk sjølvsagt smake på den, og kunne godkjenne den med god margin, noko eg er veldig stolt av. 

Kjelder: 

Riddervold, A. (1996). Konservering av mat. Oslo: Teknologisk forlag. 

Innli, K.E., & Helmersen. H. (1995). Produksjons- og konserveringslære. Yrkeslitteratur. Konserveringsmetodar.

Hernes, s. & Harman, B. (2000). Mat-kultur-helse. Fagbokforlaget Vigmostad & Bjørke AS.